Lễ cúng tổ tiên (À phùy hứ đa) của người Hà Nhì (ở xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu) được xem là một nghi thức tín ngưỡng thờ cúng rất quan trọng của người Hà Nhì gắn liền với vận mệnh của một gia đình và truyền thống cố kết bản làng của người Hà Nhì.
Người Hà Nhì làm lễ cúng tổ tiên vào các dịp lễ tết như: Tết cổ truyền (khụ sự thò), tết mùa mưa (zé qhừ dzà), lễ cầu mùa (gà ma djí dzò), lễ tổng kết mùa vụ (ka thó thó) và trong các sự kiện trọng đại như: lên nhà mới (jó sự đa), đón con dâu vào nhà (qhừ ma sừ), ăn cơm mới (hò sự dzà). Về thủ tục làm lễ cúng tổ tiên mỗi dòng họ lại có những nét khác đã được đời đời các thế hệ cha ông truyền lại cho con cháu nên các gia đình dòng họ thường rất bảo thủ trong việc thực hiện nghi thức cúng, tuyệt đối không học và làm theo nghi thức của dòng họ khác.
Gần sát đến ngày làm lễ cúng người phụ nữ trong gia đình chọn ngày đẹp (thường là ngày không trùng với ngày sinh của thành viên trong gia đình tính theo lịch âm và ngày con giáp) làm một gói men rượu (à phùy hứ djí) được làm từ gạo trộn với chấu thóc gói vào lá chuối hấp luộc qua và cất cẩn thận vào kệ tủ bếp. Đến ngày làm lễ cúng người phụ nữ trong gia đình ra mó mước hoặc vòi nước hứng lấy vài chai nước gọi là nước cúng (à phùy hứ chụ) để gần chân bàn thờ, người đàn ông trong gia đình chuẩn món cơm cúng gồm một món thịt lợn hoặc gà (bắt buộc phải có) tùy từng dịp lễ hoặc từng dòng họ món thịt được lấy từ lợn mổ tại cổng bản hoặc mổ gà để nấu cơm cúng, món thịt để nấu cơm cúng nhất thiết phải có vài miếng gan, sau khi chuẩn bị xong thịt, đặt chiếc chảo sạch lên bếp, đổ nước cúng vào chảo, thái băm vài lát gừng vào chảo đun lên đến khi bắt đầu sủi bọt nước thì lấy một chiếc bát sạch múc lấy một bát nước gừng (xà trự lạ pạ) để lại, sau đó đổ thịt vào cho đầy đủ muối, mì chính và nấu chín, món thịt để cúng tuyệt đối không được nêm nếm gia vị. Bây giờ người đàn ông sắm sửa mặc áo dân tộc chỉnh tề lấy gói men rượu đã chuẩn bị từ hôm trước ra đến bàn thờ tổ tiên pha men rượu hòa với nước cúng và chát ra một chiếc bát rồi từ từ lấy mâm, bát đũa dùng để cúng xuống lấy chậu nước đổ nước cúng ra rửa qua đồ cúng gồm bát đũa, mâm, âu cơm xong đặt mâm cúng ngay ngắn trước bàn thờ tổ, dùng bát cúng múc lấy một bát món thịt cúng đặt lên mâm, lấy nước gừng nấu thịt để lại chát ra bát cúng để lên mâm, rót nước men rượu ngắt quãng 3 lần ra bát cúng đặt lên mâm cúng, âu cơm được đưa cho người phụ nữ để đựng cơm cúng (cơm cúng có thể là cơm, bánh giầy, bánh trôi kèm vừng giã tùy từng dịp lễ) và đặt lên mâm cúng, phần nước men rượu còn lại được được đưa cho người phụ nữ, người đàn ông chuẩn bị một chiếc bát và đựng mỗi một thứ đặt lên mâm cúng một ít ra sau đó tiến hành đặt mâm cúng lên bệ thờ hoặc đẩy gần tới chân bàn thờ (tùy dòng họ), lúc này người đàn ông đem bát đựng hỗn hợp món ăn vừa lấy ra đem ra cửa sau nhà và đi đổ (quan niệm là để đãi tà ma, thế lực xấu khỏi đòi ăn, tùy dịp lễ như những dịp lễ lên nhà mới, cơm mới, đón con dâu là dịp đón lộc vào nhà nên không đổ cơm cúng ra ngoài), người đàn ông quay vào và hạ mâm cơm cúng xuống và tiến hành ăn cơm cúng, lúc này người phụ nữ cũng nhấc một ít nước men rượu xong đổ lên chân kiềng bếp lửa và cả nhà trừ con gái trong gia đình các thành viên còn lại tập trung ăn cơm cúng, con gái thì múc lấy thức ăn ở chảo nấu cơm cúng để ăn. Hà Nhì quan niệm mỗi người chỉ thờ một tổ tiên mà con gái rồi lớn lên sẽ đi lấy chồng và ăn cơm cúng của nhà chồng nên sẽ thờ tổ tiên nhà chồng.
Nghi thức cúng tổ tiên rất quan trọng nên phải làm đúng quy trình thủ tục các bước không được để sai xót, nếu biết là làm sai thì phải tự hứa (xò tự tự sa) sẽ làm cúng lại trong thời gian gần nhất, người Hà Nhì quan niệm nếu cúng sai thì tai họa sẽ giáng xuống chủ nhà, gia đình hoặc là bị ốm đau, hoặc bị tai nạn hoặc là mùa màn không thành cho nên mỗi gia đình đặc biệt là gia chủ luôn ý thức rõ trách nhiệm trong tiếp quản bàn thờ tổ của gia đình, dòng họ không để bị thất truyền cũng là để giữ gìn vận mệnh của gia đình, dòng họ.
Nếu bạn đọc thực sự quan tâm đến nội dung bài viết và mong muốn đóng góp những ý kiến để bổ sung hoàn thiện bài viết thì xin hãy để lại những lời nhận xét ở bên dưới. Những đóng góp của quý vị sẽ là những tri thức quý báu giúp lan tỏa sự hiểu biết đến với mọi người.